Choroba Gumboro, czyli zakaźne zapalenie bursy (kaletki) Fabrycjusza (IBD), jest chorobą wirusową młodych kur, w której najbardziej charakterystyczne zmiany dotyczą bursy Fabrycjusza. W praktyce terenowej obraz sekcyjny nie zawsze wygląda jednak identycznie. Zależy m.in. od wieku ptaków, fazy zakażenia, odporności matczynej i programu szczepień.
Zdjęcia przedstawione poniżej pochodzą z różnych przypadków terenowych – zarówno od brojlerów, jak i od młodych kur nieśnych. Nie dokumentują jednego stada, ale pokazują zakres zmian, które można spotkać podczas sekcji ptaków przy podejrzeniu IBD.
1. Bursa Fabrycjusza – najważniejszy punkt sekcji
Ocenę zaczynam od wyglądu bursy Fabrycjusza. Trzeba przy tym pamiętać, że jej wielkość naturalnie zmienia się wraz z wiekiem, dlatego sam rozmiar narządu nie wystarcza do rozpoznania choroby.
W ostrym przebiegu IBD bursa może być powiększona, obrzękła i przekrwiona. Zmiany są widoczne na powierzchni narządu, a po jego przecięciu szczególnie dobrze widać stan fałdów błony śluzowej.
2. Wydzielina i odlewy w świetle bursy
W nasilonym zapaleniu w świetle bursy może pojawić się jasna, gęsta treść. Jej charakter oceniam razem ze stopniem obrzęku, przekrwieniem ściany oraz zmianami na fałdach.
W części przypadków treść może być bardziej zwarta i tworzyć odlew światła narządu.
W późniejszej fazie zakażenia bursa może ulegać zanikowi. Dlatego podczas oceny stada ważne jest nie tylko to, jak wygląda narząd w jednej sztuce, ale również wiek ptaków i powtarzalność zmian w kilku sekcjonowanych osobnikach.
3. Wybroczyny i wylewy krwawe w mięśniach
W ostrym przebiegu Gumboro można obserwować wybroczyny i większe wylewy krwawe w mięśniach. Najczęściej zwracają uwagę zmiany w mięśniach nóg i piersi.
Zmiany krwotoczne są bardzo sugestywne, gdy współwystępują z typowym obrazem bursy, ale nie są swoiste wyłącznie dla IBD. Dlatego nie powinny być interpretowane w oderwaniu od pozostałych zmian i sytuacji klinicznej w stadzie.
4. Wybroczyny na przejściu żołądka gruczołowego w mięśniowy
Jedną ze zmian, na które warto zwrócić uwagę podczas pełnej sekcji, są wybroczyny w okolicy przejścia żołądka gruczołowego w żołądek mięśniowy. W połączeniu ze zmianami w bursie Fabrycjusza i mięśniach mogą stanowić kolejny element obrazu ostrego IBD.
Także ta zmiana nie jest patognomoniczna. Jej znaczenie rośnie dopiero wtedy, gdy pasuje do wieku ptaków, przebiegu klinicznego i pozostałych zmian sekcyjnych.
5. Zmiany w nerkach
W części przypadków IBD obserwuje się również powiększenie i rozjaśnienie nerek. Zmiany nerkowe mogą być związane m.in. z odwodnieniem i zaburzeniami ogólnoustrojowymi towarzyszącymi ostrej chorobie.
Nie traktuję ich jako zmiany rozstrzygającej. Nerki trzeba oceniać jako element całego obrazu sekcyjnego, a nie samodzielny marker choroby Gumboro.
6. Nie każda zmieniona bursa oznacza Gumboro
Najbardziej charakterystycznym elementem IBD pozostaje obraz bursy Fabrycjusza, ale nawet wyraźne zapalenie bursy nie powinno być jedyną podstawą rozpoznania. W praktyce oceniam przede wszystkim:
- wiek ptaków i typ użytkowy stada,
- dynamikę zachorowań i upadków,
- powtarzalność zmian u kilku sekcjonowanych ptaków,
- wielkość bursy oraz wygląd jej ściany i fałdów po przecięciu,
- obecność wybroczyn w mięśniach i na przejściu żołądków,
- stan nerek i pozostałych narządów,
- historię szczepień przeciwko IBD i przewidywany poziom odporności matczynej.
Jeżeli obraz nie jest jednoznaczny albo rozpoznanie ma znaczenie dla dalszych decyzji w stadzie, warto je uzupełnić badaniem laboratoryjnym. Do bezpośredniego potwierdzania zakażenia wykorzystuje się przede wszystkim badania molekularne, a w zależności od sytuacji również badanie histopatologiczne. Serologia ma szczególne znaczenie przy ocenie odporności stada i skuteczności programu szczepień.
7. Znaczenie choroby dla stada
Znaczenie Gumboro nie kończy się na bezpośrednich upadkach. Wirus uszkadza tkankę limfatyczną bursy Fabrycjusza, dlatego zakażenie może prowadzić do immunosupresji i zwiększać podatność ptaków na inne problemy zdrowotne.
Przebieg zależy m.in. od wieku zakażenia, poziomu przeciwciał matczynych, szczepień i właściwości szczepu wirusa. Z tego powodu w jednym stadzie choroba może mieć wyraźny, ostry obraz kliniczny, a w innym przebieg będzie mniej charakterystyczny.
Podsumowanie
W praktyce terenowej najwięcej informacji daje dokładna ocena bursy Fabrycjusza i zestawienie jej wyglądu z pozostałymi zmianami. Obrzęk, przekrwienie i wybroczyny w bursie, nieprawidłowa zawartość jej światła, krwawienia w mięśniach, wybroczyny na przejściu żołądka gruczołowego w mięśniowy oraz zmiany nerkowe mogą razem tworzyć bardzo sugestywny obraz choroby Gumboro.
Żadna z tych zmian oceniana osobno nie daje jednak pewnego rozpoznania. W razie potrzeby obraz sekcyjny powinien być uzupełniony odpowiednio dobraną diagnostyką laboratoryjną i oceną programu szczepień stada.